Üç oran, üç ayrı soru
İş kazası istatistiğinde birbirine karıştırılan üç ölçüt vardır. Üçü de aynı kaza kümesini kullanır, paydaları farklıdır.
- Sıklık hızı — bir milyon çalışma saatine düşen kaza sayısı. Maruz kalmayı saat üzerinden ölçtüğü için yarı zamanlı çalışmadan ve vardiya düzeninden en az etkilenen orandır.
- İnsidans oranı — yüz çalışana düşen kaza sayısı. Kişi başına riski anlatır; çalışma saati bilinmediğinde kullanılır.
- Ağırlık hızı — bir milyon çalışma saatine düşen kayıp iş günü. Kaç kaza olduğunu değil, kazaların ne kadar ağır olduğunu gösterir.
SGK'nın 2025 için yayımladığı değerler
| Dönem | İş kazası | Sıklık hızı | İnsidans |
|---|---|---|---|
| Ocak-Nisan | 219.590 | 13,39 | 3,01 |
| Mayıs-Ağustos | 281.415 | 17,19 | 3,87 |
| Eylül-Aralık | 265.034 | 15,59 | 3,51 |
| Yıl toplamı (4/a) | 766.039 | 15,39 | 3,46 |
| Yıl toplamı (4/b) | 586 | 0,07 | 0,01 |
Aynı tabloda ağırlık hızı 4/a için 533,30, 4/b için 12,77'dir. 4/a'da yıl içindeki ölümlü iş kazası sayısı 1.931, 4/b'de 13'tür.
Kendi iş yerinizin sıklık hızını hesaplarken
Payda gerçek çalışma saatidir: yıllık izin, raporlu gün ve fazla mesai hesaba katılır. Şantiye gibi alt işveren yoğun ortamlarda alt işveren saatleri dışarıda bırakılırsa oran olduğundan iyi görünür. Aynı yıl içinde iki dönem karşılaştırılacaksa payda da o dönemin saatidir; yıllık paydayla dönemsel kaza sayısı bölünmez.
Oran neyi göstermez
Sıklık hızı düşük çıkan bir iş yeri güvenli olmayabilir: bildirilmeyen olay paya girmediği için oran da düşer. Bu yüzden sıklık hızı tek başına değil, ramak kala bildirimleri, ağırlık hızı ve ölümlü kaza sayısıyla birlikte okunur. 2025'te 4/a kapsamındaki 766.039 kazanın 1.931'i ölümle sonuçlanmıştır; ağırlık hızının 533,30 olması kayıp iş gününün de yüksek olduğunu gösterir.
Birim tuzağı
Ülke karşılaştırmasında sıklık hızı doğrudan kullanılamaz. ILOSTAT ve Eurostat oranları 100.000 çalışan başına, ABD çalışma istatistikleri (BLS) 100 tam zamanlı çalışan başına yayımlar; SGK'nın sıklık hızı ise bir milyon çalışma saati başınadır. Örnek: Türkiye'nin ölümlü kaza oranı 11,47 iken (100.000 çalışan, 2024) ABD'nin kayda değer vaka oranı 2,6'dır (100 tam zamanlı çalışan, 2024) — bu iki sayı aynı ölçekte değildir.
Dönem dönem oranların tamamı ve sektör kırılımı Türkiye İSG istatistikleri sayfasındadır; uluslararası oranlar için dünya verisi ve istatistik merkezi kullanılır.