Tanım
Patlayıcı ortam; yanıcı gaz, buhar, sis ya da tozun hava ile, tutuşma başladığında yanmanın karışımın tamamına yayılacağı oranda karışmasıdır. “Tamamına yayılması” tanımın can alıcı yeridir: parlayan bir kıvılcım ile patlayan bir hacim arasındaki fark budur.
Üç şart
- Yanıcı madde — patlama sınırları arasında bir derişimde.
- Oksijen — normalde havadaki oksijen yeter.
- Tutuşma kaynağı — o karışımı tutuşturmaya yetecek enerjide.
Üçü aynı yerde ve aynı anda değilse patlama olmaz. Bu yüzden korunma tek bir önlem değil, üç cephede birden yürütülen bir iştir.
Korunmanın sırası
- Ortamın oluşmasını engelle. Yanıcı maddeyi değiştir, kapalı sistemde tut, havalandır, derişimi patlama sınırının altında tut.
- Tutuşmayı engelle. Bölge sınıflandırması yap, o bölgeye uygun ekipman kullan, statik elektriği topraklayarak boşalt, sıcak işi izne bağla.
- Etkiyi sınırla. Patlama tahliyesi, bastırma, ayırma, basınca dayanıklı yapı; insanı etkiden uzak tut.
Sıra tesadüfi değildir: birinci basamak başarılıysa öteki ikisi hiç sınanmaz.
Sık karıştırılan iki şey
Parlayıcı sıvının kendisi patlayıcı ortam değildir; buharı hava ile karıştığında patlayıcı ortam olur. Aynı şekilde bir yığın toz da patlayıcı ortam değildir; havaya kalkıp bulut oluşturduğunda olur. Bu ayrım, tozlu tesislerde yapılan en yaygın değerlendirme hatasının kaynağıdır: yer temizken risk yok sanılır, oysa asıl tehlike birikmiş tozun bir titreşimle havalanmasıdır.