Kanundaki tanım
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 3. maddesi meslek hastalığını "mesleki risklere maruz kalma sonucu ortaya çıkan hastalık" olarak tanımlar. Tanım kısadır ama iki şart taşır: ortada bir hastalık vardır ve bu hastalık işin yürütümünden doğan bir maruz kalmaya bağlanabilir. Bağın kurulması tıbbi bir değerlendirmedir; hangi hastalığın hangi maruz kalmaya bağlanacağı ve yükümlülük süreleri sosyal güvenlik mevzuatının kendi listelerinden okunur.
İş kazasından farkı
İş kazası ani bir olaydır: aynı Kanunun 3. maddesine göre iş yerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren ya da vücut bütünlüğünü ruhen veya bedenen engelli hâle getiren olaydır. Meslek hastalığında ise zaman içine yayılmış bir maruz kalma vardır: gürültü, toz, kimyasal, titreşim, biyolojik etken ya da tekrarlı zorlanma. Bu yüzden meslek hastalığı çoğu zaman kaza defterinde değil, sağlık gözetimi kayıtlarında görünür.
Bildirim süreleri
Kanunun 14. maddesi süreleri sayar. İşveren, sağlık hizmeti sunucuları veya iş yeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir. İş yeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları, meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları Kurum tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise tanı koydukları vakaları en geç on gün içinde Kuruma bildirir. İşveren ayrıca bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak raporları düzenler.
Önlemenin yolu sağlık gözetimidir
Kanunun 15. maddesi, çalışanların maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmasını işverene yükler: işe girişte, iş değişikliğinde, işten uzaklaşma sonrası dönüşte ve işin devamı süresince düzenli muayene. Meslek hastalığı istatistikleri geriden gelir; erken yakalamayı sağlayan şey muayene takvimi ile ortam ölçümlerinin birlikte okunmasıdır.
Kayıt neden önemli
Meslek hastalığı, iş kazasının aksine tek bir günün kaydına sığmaz. Tanının kurulabilmesi için çalışanın hangi işte, ne kadar süre, hangi etkene, hangi düzeyde maruz kaldığının geriye dönük olarak gösterilebilmesi gerekir. Bu da üç kaydın bir arada tutulmasına bağlıdır: görev ve iş değişikliği geçmişi, ortam ölçümü sonuçları ve periyodik muayene bulguları. Kayıt dağınıksa hastalık genellikle ilerlemiş hâlde ve iş ile bağı kurulamadan görünür.
Optifora'da nerede
Sağlık gözetimi ile olay ve uygunsuzluk modülleri Optifora'nın modül kataloğunda yol haritasında görünür; bugün yazılmış değildir. Sektöre, ile ve yıla göre meslek hastalığı sayıları ise ücretsiz araçlar arasındaki iş kazası istatistikleri sayfasından, terimin İngilizce karşılığı sözlükten okunur.